ОЧИРВААНЬ БУРХАН

Очирваань бурхан нь арван хангал бурхдын нэг бөгөөд буддын шашны нууц увидсын хаан хэмээн алдаршсан. Монгол орныг даасан Ядам бурхан учраас айл өрх бүр хоймортоо залдаг. VIII богд Жавзандамба хутагтын үед Очирваань бурхныг Монгол төрийн их сахиусаар өргөмжилсөн байдаг билээ.

Очирваань гэдэг нь Мутартаа Очирт гэсэн утгатай. “Vajrapani” гэж Санскрит хэл дээр Очирваань бурхныг нэрлэдэг ба “Vajra” гэдэг нь санскрит хэлээр Аянга цахилгаан болон Очир эрдэнийг хэлдэг. Харин “Pani” гэдэг нь санскрит хэлээр гар /сарвуундаа атгах/ хэлдэг байна. Санскрит хэлнээс Монгол хэл үрүү буулгавал нэр нь “Очир баригч” гэсэн утгатай болдог байна. Мөн Түвд хэлээр Чагнаадорж гэж нэрлэгддэг бөгөөд энэ нь мөн л адил Санскрит хэлний “Очир баригч” гэсэн үг юм. Хамаг бурхдын хүч оршсон бурхан бөгөөд арван зүгийн хар хорыг тасалж, очир лугаа адил мандан бадрахын ер
өөлийг агуулна. Дайсныг дарж арван хорын үндсийг таслан, эр зориг, хүч чадал өгөх шидтэй арван зүгийн хар хор шимнусын өмгийг үлдээлгүй даран зохиогч сүр хүчит ядам бурхан юм.

Очирваань буюу мутартаа очирт нь ядам бурхны нэг бөгөөд амаа ангайж, дөрвөн соёог ярзайлган, хэлийг хуйлруулсан, гурван мэлмийтэй, хүчирхэг дуутай, хөмсөгнөөс нь гал бадарсан, баруун мутартаа гурван орныг номхотгох буман нарны гэрэл бадарсан 5 хорыг дарах, 5 билиг төгс таван үзүүрт очирыг огторгуйд далайж, зүүн мутраа зүрхэн тус газраа хумиж, хөх өнгийн цээживч, барын арьсан хормогч өмссөн, зүүн хөлөө сунгаж хилэнцэт муу амьтдыг даран гишгэсэн сүрт байдлаар оршино. Монголоор “Очир баригч” гэдэг уг бурхныг монголчууд эр зориг, хүч чадал хайрлагч, монголыг даасан ядам бурхан хэмээн дээдлэн шүтэж ирсэн төдийгүй Чингис хаан болон Автай сайн хааныг Очирваанийн хувилгаан гэж үздэг байжээ.

Зөвхөн Очирт хөлгөний ёс гэлгүй нийт буддизм даяар шүтэгддэг цөөхөн бодисадвагийн нэг нь Очирваань бурхан юм. Зэн Буддизмын анхны сүмүүдийн нэг Шаолины сүмд Очирваань бурхныг сүмийн гол сахиус, хамгаалагч бурхнаар шүтдэг бол өмнөд Ази, Японд түүнийг мөн хамгаалагч сахиус болгон шүтдэг байна.

Алтан гэрэл сударт өгүүлснээр Түүнийг бүхий л сахиусуудын тэргүүн хэмээн өгүүлсэн байдаг. Очирваань бурхан нь нууцын орныг сахин хамгаалагч бөгөөд шулмасын орны хорлолыг дарагч их сахиус юм. Их хөлгөний ёсонд түүнийг догшин дүртэйгээр дүрсэлдэг ба баруун мутартаа очир атгасан, зүүн мутартаа шулмасыг номхотгогч цалам барьсан байдалтай бөгөөд хүзүүндээ могойн зүүлт зүүсэн байдаг. Доод биеийг барын арьсан додигоор хамгаалсан байна. Толгойдоо 5 гавал бүхий Бурхан багшийн 5 эрдмийг илтгэсэн бодисадва титэм зүүсэн байдаг.

Очирваань бурхан маань буддизмын хамгийн эртний бодисатва нарын нэг гэж үздэг бөгөөд Их хөлгөний ёсонд түүнийг буддагийн хамгаалагч, түүний хүч чадлыг төлөөлөн буй болсон гэж үздэг. Мөн Их хөлгөний ёсонд түүнийг дүрслэхдээ буддагийн мөн чанарын 3 илэрхийлэл болсон бодисадва нарын нэгээр төлөөлүүлдэг. Эдгээр бодисадва нарыг язгуурын 3 бурхан гэж нэрлэх ба Авалокитешвара буюу Жанрайсэг бурхан нь буддагийн энэрэнгүй сэтгэлийн илэрхийлэл, Манзушри бурхан нь буддагийн оюун ухааны илэрхийлэл, Очирваань бурхан буддагийн хүч чадал нууцын орныг сахин хамгаалагч бодисадва гэгддэг.

Ялж төгс нөгчсөн Бурхан багш бээр урьдын нэг төрөлдөө таван иш лянхуа худалдан авч Дипангара бурханд өргөсөнд, 99 галвын хойно сайн цагийн мянган бурхны дөрөвдүгээр нь болж хамаг амьтны тусыг огоот бүтээнэ гэж Дипангара бурхан эш үзүүлжээ.

Түүнээс хойш Бурхан багш хаана төрөл авч, хаана л явна тэр газарт нь очиж түүнийг сахин хамгаалахаар нууцын эзэн Очирваань бээр очироон барьж даган бараадах болжээ. Иймээс Очирваань нь Бурхан багшийн ойрын итгэмжит шадар найман шавийн нэг нь болж, үйлс бүтээлийн үнэнч нөхөр нь болжээ.

Бурхан багшийн дэлгэрэнгүй намтраас үзэхэд Очирваань нь ирээдүйн бурхны хутгийг эрхшээх бодьсадва хүүг даган бараадах үйлсээ өчүүхэн төдий цалгардуулаагүй юм. Бурхны зохионгуйн эхэн хэсэгт ихэнх үед нууц далд байдлаар сахин хамгаалж, хэрэгтэй үед нь хааяа ил гарч тусламж үзүүлдэг байсан байна. Харин Бурхан багш бодь модний дэргэд очир суудалд сууж төгс гэгээрэлд хүрэх үеэс түүний номын үйлсэд байнга туслах зорилгоор дэргэд нь хүрэлцэн ирж ойр шадар шавийн үүргээ гүйцэтгэх болжээ.

Очирваань - Амгалан дүртэй

Бурхан багш очирт сууринд гэгээрсэн, Очирваань бурхан мутартаа очир барьсан, хожим бурхны шашны нэн ялгамжаатай чиглэлийг Очирт хөлгөн гэж нэрлэсэн байх тул тэрхүү очир гэгч нь чухам юу болох талаар тодруулбал энэ ертөнцийн хамгийн хатуу мөн чанартай, үл дийлдэх эрдэнэс гэж тодорхойлж болно. Очирыг баруун мутартаа бат атгасан Очирваань нь Бурхан багшийг төгс гэгээрэлд хүрсэн тэр цагаас хойш ихэнх үед түүний дэргэд оршин номын үйлсэд нь хэмжээлшгүй ихээр туслан дэмжиж байжээ.

Бусдын хувилсанд баясагч тэнгэрийн орноо Бурхан багш очиж тэнд буй тэнгэр нарт өөрийн номлолоо айлджээ. Эрдэнэ оюунт тэргүүтэн 10 бодьсадва нар энэ орноо ирсэнд Бурхан багш Очирын хот мандлыг зураад Очирвааньд авшиг өгч тарнийн шашныг тушаалаа. Энэ үед Бурхан багшид Очирваань бээр:

Бурхны бэлгэ билгийн шалтгаан хийгээд, үндсэн эцэст хүрсэн нь аль буй хэмээн айлтгасанд Бурхан багш бээр:

“Тийн гийгүүлэгч илт бодийг олсон тийн хувилгаан адистидэд маш дэлгэрэнгүй судрын аймгийн эрхт” хэмээх дандрыг агуу ихээр айлдсан байна. Хожим нь Очирваань тэрхүү судрын хойт үндсийг номложээ.

Үүнээс үзэхэд Бурхан багшийн нийт бусын ёсны намтрын дагуу Бурхан багш эхлээд нууц тарнийн ёсны номлолоо Очирвааньд өгсөн ба энэхүү тарнийн шашныг цаашид авч явахыг зарлигдан тушаасан юм. Ийнхүү Бурхан багш Очирвааньд анхны гүн нарийн эрдмийн авшиг өгөх үеэс Очирваанийг Сандаг буюу Нууцын эзэн гэж нэрлэх болсон ажээ.

Бурхан багшийн намтарт Очирвааньтай холбогдсон нэг түүхийг энд өгүүлье. Элагийн навчит лус хэмээгч Бурхан багшийг арш унасан гөрөөст хэмээх ойд сууж байна гэдгийг сонсоод түүний дэргэд очиж ном сонсохыг хүсч ийнхүү эргэцүүлэн боджээ. Хэрвээ би бярманы дүрд хувилан очвол бусад бярманууд намайг элэглэх ба хэрвээ би өөрийн дүрээр очвол бусад лусууд надад атаархан хорлох нь гарцаагүй. Тиймээс Ялж төгс нөгчсөн бурхны дэргэд Хүрдэн эргүүлэгч их хааны дүрээр очсугай хэмээн боджээ. Ингээд тэрээр хэн ч танихааргүй хааны дүрд хувилан бурхан ба түүний шавь нарын дэргэд хүрэлцэн очсон байна. Энэ үед бурхны дэргэдийн шавь нар түүнийг дүрээ хувилган ирснийг болгоон мэдэж:

Эрхэм ээ та чухам хэнийг хуурах гэж энд ирсэн юм, чухам юуны тулд вэ ? хэмээн асууцгаажээ. Тэр үед Бурхан багш ийнхүү айлдлаа:

Гайхалтай амьтан чи, урд насандаа Гэрэл сахигч бурхны санваарыг цалгардуулснаар энэ төрөлдөө лус болон төрснөө умартаад эдүгээ бас биднийг хуурах гэсэн санаа агуулдаг чинь ямар учир вэ? Буцаж очоод хувилгаанаа цуцлаад өөрийн бодит дүрээр эргэн ирэгтүн! гэж хэлснээ, зориуд ном сонсохын тулд ийн ирсэн лусын сэтгэл санааг ойлгон ихэд өрөвдөн Очирвааньд хандан:

Тэр лусыг хэн нэгэн бээр хорлохоос хамгаалан сайтар сахигтун! хэмээн даалгажээ.

Тэр лус эргэн очиж хувилгаанаа цуцлаж, өөрийн дүрдээ эргэн орж буцан ирснийг нь ажиглан харвал түүний сүүл нь Чулуу тавигч балгасанд хүрч байхад толгой нь тэртээ хол Варанасид хүрсэн тийм их урт биетэй, долоон толгойтой, толгой бүрт нь нэжгээд эла мод ургаж, тэрхүү мод нь тархийг нь цоолж цус цувирч байх төдийгүй түүнд нь ялаа, хорхой тэргүүтэн чуулсан өгүүлэхийн аргагүй үлэмж зовлонт нэгэн байж гэнэ. Ингээд түүний долоон толгой Бурхан багш уруу аажим дөхөж ирээд:

Миний ирээдүйг харж бошго хайрлагтун гэж хүсэлт тавьсанд Бурхан багш:

Ирээдүй цагт Майдар бурхан чамд бошго үзүүлэх болно гэж айлдсан байна.

Өөрөөр хэлбэл, түүний гэм нүгэл Майдар бурхантай уулзах үед л сая ариусч бошго авах нөхцөл бүрдэх хэрэг юм.

Дээрх түүхээс үзэхэд Очирваань бодьсадва нь Элагийн навчит лусыг Бурхан багшийн даалгавраар сахин хамгаалснаар бүхий л саад бэрхшээлийг нь арилгаж, Бурхан багшийн айлдварыг сонсох нөхцөл бололцоог нь бүрдүүлж өгсөн байна. Энэ мэтчилэн аливаа бодьсадва сахиус нугуудын явдал мөр нь амьтан бүхнийг гай барцдаас нь хамгаалж, энэрэх, нигүүлсэхэд л зориулагддаг байна.